To miejsce w woj. łódzkim skrywa niezwykłe tajemnice. Pojawia się tu Biała Dama

Warownia książąt mazowieckich

Murowany zamek powstał w drugiej połowie XIV wieku, za czasów książąt mazowieckich Siemowita III i jego syna Siemowita IV. Strategiczne położenie, w rozwidleniu Rawki i Rylki, sprzyjało obronie, a bliskość szlaków handlowych zwiększała jego znaczenie.

– Zamek w Rawie powstał po to, aby być warownią najbardziej wysuniętą na południowy zachód, broniącą granic księstwa mazowieckiego. Przez pewien czas Rawa była stolicą księstwa – wyjaśnia Marcin Broniarczyk, dyrektor Muzeum Ziemi Rawskiej.

Warownia miała mury obronne, most zwodzony, dziedziniec, zabudowania mieszkalne i charakterystyczną ośmioboczną basztę. Była nie tylko twierdzą, ale również siedzibą władzy i miejscem życia książęcego dworu.

https://kutno.net.pl/wydarzenia/mieszkancy-maja-dosc-a-problem-trwa-od-lat-teraz-wkroczyla-policja/sm0CubXLEUFgtw8hInic

W 1462 roku ziemia rawska została przyłączona do Królestwa Polskiego. Zamek stał się siedzibą starosty królewskiego i ważnym ośrodkiem administracyjnym.

Skarb królewski i więźniowie wielkiej polityki

W 1569 roku na zamku zaczęto przechowywać tzw. skarb kwarciany – pieniądze z podatku pobieranego z królewszczyzn, przeznaczone na utrzymanie wojska koronnego.

– Można więc powiedzieć, iż pierwsza siedziba takiego NBP była właśnie w Rawie – podkreśla Marcin Broniarczyk.

Baszta pełniła również funkcję więzienia stanu. Przetrzymywano tu m.in. Karola Gyllenhielma, syna króla Szwecji, Jakuba Pontusa de la Gardie oraz Islama III Gireja, późniejszego chana krymskiego, znanego także z powieści Henryka Sienkiewicza „Ogniem i mieczem”.

Od świetności do ruin

1507 roku zamek ucierpiał w pożarze, ale został odbudowany. Największe zniszczenia przyniósł potop szwedzki w 1655 roku.

– Z dużej, prawdopodobnie cztero-, a choćby pięciowieżowej budowli została tylko jedna wieża, która przetrwała do naszych czasów – podkreśla dyrektor Muzeum Ziemi Rawskiej.

Późniejsze próby ratowania obiektu nie powstrzymały jego degradacji. Podczas zaborów część murów rozebrano, a pozyskany materiał wykorzystano do innych celów budowlanych.

Legenda o Białej Damie

Z zamkiem związana jest legenda o księżnej Ludmile, żonie Siemowita III. Według podania została ona niesłusznie oskarżona o niewierność i skazana na śmierć. Książę miał zrozumieć swój błąd dopiero po latach, gdy poznał prawdę o synu Henryku.

W przekazach historycznych pojawia się imię Anna, natomiast Ludmila należy do tradycji legendarnej.

– Jak każdy zamek gotycki, mamy też związaną z nim legendę o Białej Damie, księżnej mazowieckiej, która do dziś, jak mówi legenda, straszy na Zamku Rawskim – opowiada Marcin Broniarczyk.

Według podania duch księżnej pojawia się wśród ruin, opłakując swój tragiczny los. Opowieść bywa również łączona z „Zimową opowieścią” Williama Szekspira, choć nie ma pewności, czy legenda rzeczywiście zainspirowała dramaturga.

Zamek dziś

Po II wojnie światowej rozpoczęto prace konserwatorskie i archeologiczne. W latach 1954–1958 odsłonięto fundamenty, odtworzono część murów i zrekonstruowano basztę.

W 1963 roku otwarto w niej ośrodek muzealny, który dał początek działalności Muzeum Ziemi Rawskiej.

Dziś w baszcie można poznać historię zamku, jego dawnych mieszkańców, więźniów i związanych z nim legend. To miejsce, w którym zachowane fragmenty średniowiecznej warowni pozwalają odkrywać bogatą przeszłość Rawy Mazowieckiej.

Zabytki z szansa na odnowę

Ochronie dziedzictwa regionu służy także program samorządu województwa „Łódzkie dla zabytków”, wspierający prace konserwatorskie, restauratorskie i budowlane przy historycznych obiektach. W 2026 roku przeznaczono na ten cel rekordowe 16 mln zł, dzięki czemu dofinansowanie otrzymały 122 zadania.

Dzięki programowi odnowione zostaną zabytki na terenie wszystkich 24 powiatów i miast na prawach powiatu w województwie łódzkim. Wśród dofinansowanych przedsięwzięć znalazły się m.in. remont konserwatorski wieży kościoła pw. św. Floriana w Sulejowie, na który przeznaczono 151,2 tys. zł, prace zabezpieczające dach Zamku Arcybiskupów Gnieźnieńskich w Uniejowie, wsparcie odtworzenia stolarki okiennej i drzwiowej zabytkowego dworu rodziny Sulikowskich w Dąbrowie oraz prace konserwatorskie w Pałacu Karola Poznańskiego w Łodzi. Na każde z tych trzech ostatnich zadań przyznano po 151 tys. zł.